دلایل جراحی دندان نهفته چیست؟ چه زمانی باید دندان نهفته را خارج کرد؟
دندان نهفته یکی از مشکلات شایع دهان و دندان است که در بسیاری از افراد، به‌خصوص در سنین نوجوانی و جوانی، مشاهده می‌شود. دندان نهفته به دندانی گفته می‌شود که به دلایل مختلف نمی‌تواند به‌طور کامل از لثه خارج شود و در داخل استخوان فک یا زیر بافت لثه باقی می‌ماند.
بسیاری از افراد تصور می‌کنند تمام دندان‌های نهفته باید با جراحی خارج شوند. اما این موضوع همیشه درست نیست. گاهی دندان نهفته هیچ مشکلی ایجاد نمی‌کند و نیازی به جراحی فوری ندارد. در مقابل، برخی دندان‌های نهفته می‌توانند باعث درد، عفونت، آسیب به دندان‌های مجاور و حتی ایجاد کیست شوند.
در این مقاله با مهم‌ترین دلایل جراحی دندان نهفته، علائم هشداردهنده و زمان مناسب برای خارج کردن این دندان‌ها آشنا می‌شویم.
دندان نهفته چیست؟
دندان نهفته دندانی است که به دلیل کمبود فضای کافی، جهت نامناسب رشد یا وجود مانع در مسیر رویش، نمی‌تواند به‌درستی از لثه خارج شود.
این مشکل بیشتر در دندان عقل دیده می‌شود. با این حال، دندان نیش، به‌خصوص نیش فک بالا، نیز ممکن است به‌صورت نهفته باقی بماند.
دندان‌های نهفته ممکن است به شکل‌های مختلفی قرار بگیرند:
- نهفتگی کامل: دندان کاملاً زیر لثه و داخل استخوان فک قرار دارد.
- نهفتگی نیمه: بخشی از دندان از لثه خارج شده، اما رویش آن کامل نیست.
- نهفتگی افقی: دندان به‌صورت افقی و در جهت نامناسب قرار گرفته است.
- نهفتگی زاویه‌دار: دندان با زاویه‌ای غیرطبیعی رشد می‌کند و مسیر رویش طبیعی ندارد.
تشخیص نوع نهفتگی معمولاً با معاینه و تصویربرداری رادیولوژی انجام می‌شود.
مهم‌ترین دلایل جراحی دندان نهفته
جراحی دندان نهفته زمانی ضرورت پیدا می‌کند که باقی ماندن دندان در فک، سلامت دهان و دندان را تهدید کند یا باعث ایجاد مشکلات مختلف شود.
در ادامه مهم‌ترین دلایل انجام این جراحی را بررسی می‌کنیم.
۱. ایجاد درد و فشار در ناحیه فک
یکی از دلایل جراحی دندان نهفته، ایجاد درد و فشار در ناحیه فک است.
گاهی دندان نهفته هنگام تلاش برای رویش، به دندان‌های مجاور فشار وارد می‌کند. این فشار ممکن است باعث درد در انتهای فک، احساس سنگینی یا ناراحتی هنگام جویدن شود.
البته هر نوع درد فک به معنای وجود دندان نهفته نیست. به همین دلیل، بررسی دقیق توسط متخصص ضروری است.
۲. ایجاد عفونت و التهاب لثه
دندان‌های نهفته نیمه‌رویش‌یافته بیشتر در معرض تجمع مواد غذایی و باکتری‌ها قرار دارند.
این وضعیت می‌تواند باعث التهاب و عفونت بافت اطراف دندان شود. یکی از مشکلات شایع در این شرایط، التهاب بافت اطراف تاج دندان است که به آن پری‌کورونیت گفته می‌شود.
علائم این مشکل عبارت‌اند از:
- تورم و قرمزی لثه
- درد هنگام جویدن
- بوی بد دهان
- طعم نامطبوع در دهان
- خروج چرک از اطراف دندان
- دشواری در باز کردن دهان
در صورت تکرار عفونت، جراحی دندان نهفته ممکن است ضروری باشد.
۳. آسیب به دندان‌های مجاور
یکی دیگر از دلایل مهم جراحی دندان نهفته، احتمال آسیب به دندان‌های کناری است.
برای مثال، دندان عقل نهفته ممکن است به دندان آسیای دوم فشار وارد کند. در بعضی موارد، این فشار باعث پوسیدگی سطح پشتی دندان مجاور یا تحلیل ریشه آن می‌شود.
در چنین شرایطی، خارج کردن دندان نهفته می‌تواند از آسیب بیشتر به دندان‌های سالم جلوگیری کند.
۴. تشکیل کیست در اطراف دندان نهفته
گاهی در اطراف تاج دندان نهفته، یک کیست با منشأ دندانی تشکیل می‌شود. کیست‌ها ممکن است به‌تدریج بزرگ شوند و به استخوان فک، ریشه دندان‌های مجاور یا ساختارهای اطراف آسیب برسانند.
تشکیل کیست یکی از دلایل مهم بررسی و درمان دندان نهفته است.
اگر کیست تشخیص داده شود، متخصص با توجه به اندازه، محل و نوع ضایعه، روش درمان مناسب را انتخاب می‌کند. در بسیاری از موارد، جراحی و خارج کردن دندان نهفته همراه با درمان ضایعه ضرورت پیدا می‌کند.
۵. جلوگیری از پوسیدگی دندان‌های مجاور
تمیز کردن ناحیه اطراف دندان نهفته، به‌خصوص زمانی که دندان عقل به‌صورت نیمه‌نهفته قرار دارد، دشوار است.
در نتیجه، پلاک میکروبی و مواد غذایی در این ناحیه تجمع پیدا می‌کنند. این موضوع خطر پوسیدگی دندان نهفته و دندان مجاور را افزایش می‌دهد.
اگر پوسیدگی به بخش‌های عمیق دندان مجاور برسد، ممکن است درمان پیچیده‌تری مورد نیاز باشد.
۶. ایجاد تحلیل ریشه دندان‌های کناری
فشار طولانی‌مدت یا تماس غیرطبیعی دندان نهفته با ریشه دندان مجاور، در برخی موارد می‌تواند باعث تحلیل ریشه شود.
این عارضه ممکن است بدون درد باشد و تنها با تصویربرداری تشخیص داده شود.
در صورت مشاهده تحلیل ریشه، متخصص درباره ضرورت خارج کردن دندان نهفته و حفظ دندان مجاور تصمیم‌گیری می‌کند.
۷. ایجاد اختلال در درمان ارتودنسی
بعضی دندان‌های نهفته، به‌خصوص دندان نیش، می‌توانند در روند مرتب شدن دندان‌ها اختلال ایجاد کنند.
در چنین شرایطی، متخصص ارتودنسی و جراح فک و صورت ممکن است برای ایجاد فضای مناسب و هدایت دندان به محل طبیعی خود، یک برنامه درمانی مشترک در نظر بگیرند.
نکته مهم این است که تمام دندان‌های نهفته برای درمان ارتودنسی نیاز به خارج کردن ندارند. گاهی می‌توان با جراحی نمایان‌سازی و کمک ارتودنسی، دندان را به قوس دندانی هدایت کرد.
۸. ایجاد مشکلات در پروتز و درمان‌های دندانپزشکی
در برخی افراد، وجود دندان نهفته ممکن است با برنامه‌ریزی برای درمان‌های دیگر مانند ساخت پروتز یا انجام جراحی‌های فک تداخل داشته باشد.
در این شرایط، جراح با بررسی تصاویر رادیولوژی و شرایط استخوان فک مشخص می‌کند که آیا خارج کردن دندان نهفته لازم است یا خیر.
آیا تمام دندان‌های نهفته باید جراحی شوند؟
خیر. جراحی تمام دندان‌های نهفته ضروری نیست.
اگر دندان نهفته هیچ علامتی نداشته باشد و در معاینات نیز نشانه‌ای از پوسیدگی، عفونت، کیست یا آسیب به دندان‌های مجاور دیده نشود، ممکن است نیازی به خارج کردن آن نباشد.
در این شرایط، متخصص معمولاً وضعیت دندان را در معاینات دوره‌ای بررسی می‌کند.
تصمیم برای جراحی باید بر اساس عوامل زیر گرفته شود:
- محل قرارگیری دندان در استخوان فک
- زاویه و عمق نهفتگی
- وجود درد یا عفونت
- احتمال آسیب به دندان‌های مجاور
- وجود کیست یا ضایعات استخوانی
- شرایط عمومی سلامت بیمار
بنابراین، صرفاً نهفته بودن دندان به معنای ضرورت جراحی نیست.
علائم هشداردهنده دندان نهفته
برخی دندان‌های نهفته بدون علامت هستند. با این حال، در صورت بروز نشانه‌های زیر باید برای معاینه به دندانپزشک یا جراح فک و صورت مراجعه کنید:
- درد مداوم یا متناوب در انتهای فک
- تورم و التهاب لثه
- عفونت و خروج ترشحات چرکی
- بوی بد دهان با وجود رعایت بهداشت
- محدودیت در باز کردن دهان
- احساس فشار در دندان‌های مجاور
- تورم صورت یا فک
اگر تورم صورت با تب، دشواری در بلع یا مشکل تنفس همراه باشد، مراجعه فوری به مراکز درمانی ضروری است.
جراحی دندان نهفته چگونه انجام می‌شود؟
جراحی دندان نهفته با توجه به موقعیت دندان، میزان نهفتگی و شرایط بیمار انجام می‌شود.
این جراحی معمولاً شامل مراحل زیر است:
۱. معاینه و بررسی تصاویر رادیولوژی
در مرحله اول، جراح وضعیت دندان و استخوان اطراف آن را بررسی می‌کند. برای تشخیص دقیق موقعیت دندان ممکن است از عکس پانورامیک یا در موارد لازم از تصویربرداری سه‌بعدی CBCT استفاده شود.
۲. بی‌حسی یا بیهوشی
بسته به پیچیدگی جراحی و شرایط بیمار، از بی‌حسی موضعی و در موارد منتخب از روش‌های آرام‌بخشی یا بیهوشی استفاده می‌شود.
۳. ایجاد دسترسی به دندان
جراح با ایجاد برش مناسب در بافت لثه به دندان نهفته دسترسی پیدا می‌کند. گاهی برای نمایان شدن دندان، برداشتن مقدار محدودی از استخوان اطراف آن لازم است.
۴. خارج کردن دندان نهفته
در بعضی موارد، دندان به‌صورت کامل خارج می‌شود. اما اگر اندازه یا موقعیت آن اجازه خروج یک‌مرحله‌ای ندهد، ممکن است دندان به چند قسمت تقسیم شود.
۵. بخیه و مراقبت‌های بعد از جراحی
پس از خارج کردن دندان، محل جراحی تمیز می‌شود و در صورت نیاز بخیه زده می‌شود. سپس توصیه‌های لازم درباره مصرف دارو، تغذیه و رعایت بهداشت دهان به بیمار ارائه خواهد شد.
عوارض جراحی نکردن دندان نهفته چیست؟
اگر دندان نهفته به درمان نیاز داشته باشد و مشکل آن نادیده گرفته شود، ممکن است عوارض مختلفی ایجاد شود.
مهم‌ترین عوارض احتمالی عبارت‌اند از:
- عفونت‌های مکرر لثه
- پوسیدگی دندان‌های مجاور
- تحلیل ریشه دندان کناری
- تشکیل کیست‌های دندانی
- آسیب به استخوان فک
- ایجاد درد و ناراحتی هنگام جویدن
البته این عوارض برای همه افراد اتفاق نمی‌افتند. میزان خطر به محل دندان، نوع نهفتگی و شرایط دهان و فک بستگی دارد.
مراقبت‌های بعد از جراحی دندان نهفته
رعایت توصیه‌های جراح نقش مهمی در کاهش عوارض و بهبود سریع‌تر محل جراحی دارد.
مهم‌ترین مراقبت‌ها عبارت‌اند از:
- در ساعات اولیه از گاز استریل طبق دستور جراح استفاده کنید.
- تا ۲۴ ساعت اول از شست‌وشوی شدید دهان خودداری کنید.
- از مصرف نوشیدنی با نی و تف کردن شدید پرهیز کنید.
- در روزهای ابتدایی غذاهای نرم و خنک مصرف کنید.
- از استعمال دخانیات خودداری کنید.
- داروهای تجویزشده را طبق دستور مصرف کنید.
- از دستکاری محل جراحی با زبان یا انگشت خودداری کنید.
- برای بررسی روند بهبودی در زمان تعیین‌شده مراجعه کنید.
مقداری درد، تورم و محدودیت باز کردن دهان پس از جراحی ممکن است طبیعی باشد. اما افزایش تورم، تب، درد شدید یا خونریزی کنترل‌نشده نیازمند بررسی پزشکی است.
برای جراحی دندان نهفته به چه متخصصی مراجعه کنیم؟
جراحی دندان نهفته، به‌خصوص در مواردی که دندان در عمق استخوان فک قرار گرفته یا به عصب و ساختارهای مجاور نزدیک است، به مهارت و تجربه جراح نیاز دارد.
متخصص جراحی دهان، فک و صورت با بررسی شرایط بیمار و تصاویر رادیولوژی، مناسب‌ترین روش درمان را انتخاب می‌کند.
دکتر شهاب‌الدین عزیزی به‌عنوان یکی از بهترین جراحان فک و صورت و دهان در تهران، در زمینه بررسی و درمان مشکلات جراحی دهان و فک فعالیت دارد. انتخاب روش مناسب برای جراحی دندان نهفته باید با توجه به موقعیت دندان، میزان پیچیدگی جراحی و شرایط اختصاصی هر بیمار انجام شود.
اگر دندان نهفته دارید یا با درد و التهاب در ناحیه فک مواجه هستید، بهتر است برای تشخیص دقیق و بررسی نیاز به جراحی به متخصص مراجعه کنید.
سوالات متداول درباره دلایل جراحی دندان نهفته
آیا دندان نهفته بدون درد هم نیاز به جراحی دارد؟
گاهی بله. بعضی دندان‌های نهفته بدون ایجاد درد، باعث آسیب به ریشه دندان مجاور یا تشکیل کیست می‌شوند. با این حال، اگر هیچ نشانه‌ای از بیماری وجود نداشته باشد، ممکن است فقط به بررسی دوره‌ای نیاز باشد.
بهترین سن برای جراحی دندان نهفته چه زمانی است؟
سن مناسب به نوع دندان، موقعیت آن و شرایط بیمار بستگی دارد. در مورد دندان عقل، ارزیابی در سنین جوانی می‌تواند به تشخیص زودهنگام مشکلات کمک کند. اما زمان جراحی برای همه افراد یکسان نیست.
آیا جراحی دندان نهفته خطرناک است؟
مانند هر عمل جراحی، خارج کردن دندان نهفته نیز ممکن است عوارضی داشته باشد. درد، تورم، خونریزی و عفونت از عوارض احتمالی هستند. در برخی موارد نیز احتمال آسیب به عصب وجود دارد. بررسی دقیق تصاویر و انتخاب روش مناسب به کاهش این خطرات کمک می‌کند.
جراحی دندان نهفته چقدر طول می‌کشد؟
مدت جراحی به عمق نهفتگی، زاویه قرارگیری دندان و پیچیدگی آن بستگی دارد. دندان‌های سطحی معمولاً ساده‌تر خارج می‌شوند، اما جراحی دندان‌های عمیق ممکن است زمان بیشتری نیاز داشته باشد.
آیا بعد از جراحی دندان نهفته جای دندان خالی می‌ماند؟
در مورد دندان عقل معمولاً نیازی به جایگزینی دندان خارج‌شده نیست. اما اگر دندان نیش یا دندان دیگری خارج شود، باید درباره امکان جایگزینی یا حفظ فضای دندان با متخصص مشورت کرد.
جمع‌بندی
دلایل جراحی دندان نهفته می‌توانند شامل درد، عفونت، آسیب به دندان‌های مجاور، تشکیل کیست و اختلال در درمان‌های دندانپزشکی باشند. با این حال، همه دندان‌های نهفته به جراحی نیاز ندارند.
معاینه تخصصی و بررسی تصاویر رادیولوژی به تشخیص ضرورت جراحی کمک می‌کند. بنابراین، بهتر است در صورت مشاهده علائم یا اطلاع از وجود دندان نهفته، برای بررسی وضعیت آن به متخصص جراحی دهان، فک و صورت مراجعه کنید.
